Những năm gần đây, giá muối thường xuyên biến động, đã xảy ra thực trạng, nhiều hộ dân ở hai huyện biển Ba Tri và Bình Đại từ đất nuôi tôm chuyển sang sản xuất muối và từ làm muối lại chuyển sang nuôi tôm. Nghề sản xuất muối truyền thống của diêm dâm là bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, vốn đầu tư cho vụ muối không cao, chỉ tốn công lao động. Trên diện tích đất, diêm dân chia thành nhiều khuôn nhỏ, dùng ống lăn cho đất bằng phẳng, rồi lấy nước mặn vào; nắng gắt, gió chướng thổi mạnh, nước bốc hơi, những hạt muối trắng hiện dần ra. Nhưng ngày nay, phương pháp sản xuất thủ công cần phải thay đổi một số công đoạn để muối thu hoạch không còn lẫn tạp chất. Cách đây hơn 2 năm, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, triển khai mô hình trình diễn sản xuất trải bạc, muối thu hoạch trắng nhưng giá bán không có sự chênh lệch so với muối sản xuất truyền thống. Mô hình trình diễn không gây sự chú ý đối với diêm dân và đã lịm tắt.

Vụ muối 2009 - 2010, thời tiết thuận lợi, sản lượng muối thu hoạch tăng nhưng  gặp khó khăn trong tiêu thụ. Thương lái gọi muối sản xuất theo truyền thống là muối đen, không thích hợp chế biến. Giá thu mua đầu vụ 30.000 đồng/giạ (45 kg/giạ), sau đó giảm dần xuống dưới 20.000 đồng/giạ; diêm dân bán muối còn chịu chi phí thuê công gánh ra đến ghe của thương lái từ 5.000 – 6.000 đồng/giạ. Diêm dân  Phạm Văn Một ở xã Bảo Thạnh (Ba Tri) cho rằng, giá quá rẻ nhưng vẫn phải bán để có tiền chi phí ăn uống trong khoảng thời gian sản xuất muối. Khó khăn chồng lên khó khăn, diêm dân phải niếm hết vị mặn của muối theo nghĩa đen lẫn bóng. Toàn xã Bảo Thạnh có 700 ha đất sản xuất muối, với tổng số 600 hộ, chiếm 40% hộ dân toàn xã. Vào đầu vụ muối 2010 – 2011, diêm dân Bảo Thạnh còn 20.000 tấn muối của vụ 2009 - 2010 tồn đọng, chiếm gần 50% sản lượng muối thu hoạch. Bước sang vụ muối năm 2010 – 2011, giá muối vẫn nằm ở mức thấp. Diêm dân lại tiếp tục lo ngại, muối thu hoạch thỉnh thoảng mới có một vài thương lái đến mua. Muối vụ cũ chưa tiêu thụ được, vụ mới thu hoạch lại tiếp tục đem vào chồi trữ. Từ đầu vụ muối đến nay, tình hình thời tiết không thuận lợi cho sản xuất muối. Hai cơn mưa trái mùa vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4 – 2011, tại các xã Thạnh Phước, Thới Thuận, Thừa Đức và Đại Hòa Lộc, có 626,4 ha đất muối bị thiệt hại, sản lượng thiệt hại 1.653 tấn, tương đương gần 1 tỷ đồng. Vụ muối năm 2010 – 2011, diện tích đất sản xuất muối của 2 huyện Ba Tri và Bình Đại đã tăng lên 1.604 ha, cao hơn so với quy hoạch hàng trăm ha; dự kiến kết thúc vụ sản lượng thu hoạch chỉ đạt từ 45.000 – 50.000 tấn. Diêm dân sản xuất muối đen tiếp tục gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm.

Một lần nữa, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh hỗ trợ 7 hộ dân, ở xã Thạnh Phước (Bình Đại) thực hiện mô hình sản xuất muối trải bạc, với diện tích 45.000 m². Đến cuối tháng 3 – 2011, sản lượng thu hoạch được 70 tấn. Công ty Gia Thịnh đã thỏa thuận với nông dân thu mua toàn bộ sản lượng muối sản xuất, với giá cố định 650 đồng/kg. Theo tính toán của ngành nông nghiệp, 1 ha muối trải bạc thu hoạch đạt sản lượng khoảng 21 tấn, còn đất không trải bạc chỉ 12 tấn/ha. Hầu hết, các công ty chỉ đồng ý bao tiêu thu mua muối của diêm dân sản xuất trải bạc, hiện giá cao hơn từ 200 – 250 đồng/kg. Ngay trong vụ muối này, nhiều diêm dân nhận thức để giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm, phải sản xuất muối đáp ứng yêu cầu thị trường, tức đồng ý chuyển sang sản xuất trải bạc. Hiện có 103 hộ diêm dân ở xã Bảo Thạnh đề nghị Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn vay để đầu tư trải bạc. Lại thêm một bài toán khó đặt ra, diêm dân muốn sản xuất muối trải bạc phải cần số tiền đầu tư 55 triệu đồng/ha; bạc trải được sử dụng từ 3 - 5 năm. Theo giá muối được các công ty thu mua như hiện nay, diêm dân sản xuất muối thu hoạch 1,5 năm mới thu hồi tiền đầu tư trải bạc.

Trong chuyến khảo sát tình hình ảnh hưởng hạn, mặn trên địa bàn huyện Bình Đại, ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng, tiêu thụ muối là vấn đề nhại cảm, giá muối biến động đã kéo theo diện tích đất sản xuất biến động. Hiện mô hình sản xuất muối trải bạc đã có hiệu quả, cần được nhân rộng. Trong điều kiện khó khăn chung như hiện nay, nếu để diêm dân “tự bơi” thì rất khó trong tìm nguồn vốn đầu tư sản xuất. Ông Tuấn đề nghị Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn hỗ trợ diêm dân lập đề án sản xuất muối trải bạc; trong đó chi tiết số hộ tham gia dự án, nguồn vốn hiện có, vốn cần vay, thời gian hoàn trả vốn. Khi có dự án, diêm dân mới tiếp cận được vốn vay, lãi suất ưu đãi để đầu tư trải bạc cho vụ muối năm 2011 – 2012. Sản phẩm làm ra, tức là muối sản xuất, có thị trường tiêu thụ ổn định, giá cả hợp lý, cuộc sống diêm dân mới ổn định và an tâm gắn bó với đồng muối. Phó chủ tịch Trần Anh Tuấn nhận định./.

Trần Quốc