Cuối tháng 8 - 2011, các hộ dân ở xã Vĩnh An (Ba Tri) đã thu hoạch xong vụ nuôi tôm biển. Điều thú vị là nhiều năm liền, hộ nuôi đều thành công với đối tượng nuôi là con tôm sú. Riêng vụ nuôi vừa thu hoạch, hộ nuôi đã trúng vụ và bán được giá, góp phần cải thiện cuộc sống…

Thu hoạch tôm sú ở Vĩnh An. Ảnh: H. Vũ

• Trúng vụ và bán được giá:

Ông Võ Văn Ê có 2,7 ha diện tích mặt nước, phân ra thành nhiều ao và được đầu tư hoàn chỉnh. Tôm nuôi vụ 1 của năm 2011, thu hoạch trung bình 850 - 900 kg/1.000 m² diện tích mặt nước; thương lái thu mua giá 187.000 đồng/kg, cao hơn vụ 1 của năm 2010 gần 50.000 đồng/kg. Theo ông Ê, sau khi trừ chi phí các khoản, ông còn lợi nhuận từ 87.000 - 97.000 đồng/kg. Ông Đặng Hồng Phước thả nuôi 2.000 m² diện tích mặt nước, thu hoạch lợi nhuận hơn 200 triệu đồng. Theo số liệu thống kê của UBND xã Vĩnh An, toàn xã có 130 hộ nuôi tôm sú, với diện tích 90 ha. Vụ 1 năm 2011, tôm thả nuôi thiệt hại khoảng 5%, số còn lại thu hoạch bán được giá cao. Hộ nuôi có diện tích mặt nước 1.000 m² lợi nhuận từ 70 triệu đồng trở lên. Đây là lần thu hoạch trúng vụ và bán được giá cao. Hiện các hộ dân cải tạo ao và thả nuôi vụ 2, đa phần nuôi tôm thẻ chân trắng.

• Thay đổi nhận thức, áp dụng kỹ thuật vào vụ nuôi:

Theo ông Nguyễn Hoàng Hiệp - Chủ tịch UBND xã Vĩnh An, năm 2002 khởi xướng phong trào nuôi tôm sú của xã là mô hình nuôi hợp tác, với diện tích 12 ha, do Văn phòng UBND tỉnh làm chủ xị, thuê đất của hộ dân đầu tư nuôi. Do còn lo ngại về hiệu quả nuôi tôm sú công nghiệp, các hộ dân chỉ nhận tiền cho thuê đất, không góp vốn đầu tư nuôi. Riêng 3 hộ, mỗi hộ có diện tích 1 ha, xã phải trao đổi từ đất công. Qua các vụ thu hoạch, mô hình nuôi tôm sú công nghiệp 12 ha đều trúng đậm, đã thay đổi nhận thức của những hộ dân có đất gieo sạ lúa một vụ/năm, năng suất thấp. Lúc đầu, một vài hộ chuyển đất lúa sang nuôi quảng canh và chuyển dần sang quảng canh cải tiến, rồi bán công nghiệp và công nghiệp.

Năm 2005, mô hình nuôi tôm sú công nghiệp 12 ha được chuyển giao lại cho 2 hộ dân, cũng là thời thời điểm mô hình nuôi tôm sú công nghiệp ở Vĩnh An phát triển mạnh. Ông Võ Văn Ê nhận định: Nuôi tôm sú công nghiệp đòi hỏi nghiêm ngặt về quy trình kỹ thuật kết hợp với kinh nghiệm từ thực tiễn. 5 công đất lúa chuyển sang nuôi tôm, do nhát tay nên ông chỉ nuôi quảng canh. Từng vụ nuôi, ông thường xuyên tham gia các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật do Hội Nông dân xã, Phòng Thủy sản huyện (nay nhập chung Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện), phối hợp các ngành hữu quan tổ chức. Mỗi vụ nuôi thu hoạch đều có lãi, ông có điều kiện đầu tư ao nuôi hoàn chỉnh và tự tin hơn trong nuôi tôm sú công nghiệp. Còn ông Đặng Hồng Phước cho rằng, hiện phần lớn hộ nuôi đều nắm được quy trình kỹ thuật chăm sóc tôm sú; trường hợp tôm có biểu hiện ngoài tầm tay thì nhờ kỹ sư giúp đỡ.

Khi có thêm nhiều hộ dân chuyển từ đất lúa sang nuôi tôm sú công nghiệp, đúng theo quy hoạch, Huyện Ba Tri đã chỉ đạo xã Vĩnh An thành lập Ban quản lý vùng nuôi. Thành viên của UBND xã trực tiếp làm trưởng ban, 10 thành viên còn lại là đại diện hộ dân của từng khu vực nuôi. Các thành viên trong Ban quản lý vùng nuôi giám sát chặt chẽ thời gian cải tạo ao nuôi, lịch thời vụ. Bắt đầu vụ nuôi, các thành viên thường xuyên đến thăm ao để theo dõi sự phát triển của vật nuôi. Khi tôm trong ao nuôi xảy ra dịch bệnh, Ban quản lý dùng nuôi thông báo đến cán bộ kỹ thuật của huyện và tỉnh kịp thời hỗ trợ hộ nuôi thuốc xử lý, khống chế sự lây lan của dịch bệnh.

Mỗi năm thả nuôi một vụ tôm sú công nghiệp, giám sát được dịch bệnh; kết thúc vụ nuôi xử lý ao theo quy trình kỹ thuật, kết hợp nuôi cá phi góp phần quan trọng trong tái tạo môi trường nuôi. Đây là một trong những nguyên nhân mà hộ dân ở Vĩnh An nhiều năm liền thành công trong nuôi tôm sú công nghiệp. Ông Võ Văn Ê cho biết, nhờ nuôi tôm sú công nghiệp hiệu quả mà gia đình có điều kiện thuê đất, khởi nghiệp từ 5 công đã nâng lên 2,7 ha. Không riêng ông Ê mà nhiều hộ dân ở Vĩnh An đã mạnh dạn sang các xã lân cận như An Hòa Tây, An Đức (Ba Tri) thuê khoảng 20 ha đất để đầu tư nuôi tôm sú công nghiệp. Một vài hộ còn sang xã Mỹ An (Thạnh Phú) thuê đất để nuôi tôm sú. Theo ông Nguyễn Hoàng Hiệp, các hộ nuôi tôm sú công nghiệp nhờ trúng vụ, bán được giá, cuộc sống gia đình không ngừng được cải thiện, có điều kiện xây dựng nhà mới khang trang và tích cực tham gia đóng góp kinh phí xây dựng công trình phúc lợi do xã phát động.

• Vấn đề nan giải:

Nhờ nuôi tôm sú công nghiệp thành công, nhiều hộ dân có được tiền tích lũy để đầu tư tái sản xuất, giảm dần vay vốn ngân hàng. Nhưng theo ông Võ Văn Ê thì không nông dân nào muốn dậm chân tại chỗ, luôn muốn mở rộng diện tích nuôi. Đất gia đình sở hữu với diện tích hạn chế chỉ vài công, phải thuê của những hộ dân không có điều kiện nuôi, nên vốn đầu tư cho từng vụ nuôi luôn phải vay vốn ngân hàng một phần. Cái khó là mỗi công đất, chi phí đầu tư vụ nuôi vài chục triệu đồng, trong khi đó ngân hàng cho vay cao nhất chỉ 10 triệu đồng. Để đảm bảo cho vụ nuôi, nhiều hộ phải vay từ bên ngoài, với lãi suất từ 8 - 10 phân/tháng. Thức ăn cho tôm, mua không trả tiền liền, phải gối đầu cũng chịu nhiều thiệt thòi. Băn khoăn nữa đối với hộ nuôi tôm sú ở Vĩnh An là chất lượng con giống, mặc dù có công ty đứng ra trung gian cung cấp con giống nhưng chất lượng không ổn định, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả vụ nuôi. Giá thuốc xử lý ao nuôi tôm cũng là vấn đề nan giải, cùng một loại thuốc nhưng giữa các điểm bán chênh lệch đến 20% và người bị thiệt vẫn là hộ nuôi.

Từ năm 2010 đến nay, các hộ dân ở Vĩnh An nuôi tôm thêm vụ 2, đối tượng là thẻ chân trắng và tôm sú. Ông Nguyễn Hoàng Hiệp nói: chúng tôi đang lo ngại, môi trường nuôi đang diễn biến theo chiều hướng xấu. Kết thúc vụ nuôi, bùn đáy ao bơm không có chỗ chứa phải thải ra kênh rạch. Xã đã vận động 3 - 4 hộ nuôi dành một phần diện tích đất để chứa bùn nhưng khó thực hiện, do diện tích đất của từng hộ không nhiều. Mặc khác, các xã lân cận đang phát triển diện tích nuôi tôm sú, dịch bệnh chưa được kiểm soát nghiêm ngặt, nước trong ao nuôi chưa qua xử lý thải ra môi trường, các hộ nuôi khác lấy vào ao nuôi, nguy cơ phát tán mầm bệnh cao. Theo ông Hiệp đã đến lúc, Ban quản lý vùng nuôi của từng xã liên kết giám sát dịch bệnh và khuyến khích hộ nuôi ý thức gìn giữ, tái tạo môi trường để hạn chế dịch bệnh xảy ra. Có thế, vụ nuôi thu hoạch mới đạt hiệu quả cao.

Trần Quốc