Xã Tiên Long, Tiên Thủy, Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre có diện tích trồng chôm chôm gần 2.000 ha, phần lớn diện tích đều trồng chôm chôm Java, một ít diện tích trồng chôm chôm nhãn, chôm chôm Rongreang.

Chôm chôm có tên khoa học Nephelium lappaceum L, thuộc họ bồ hòn Sapindaceae, người Trung Quốc gọi là hồng mao đan, người Anh gọi rambutan, người Pháp gọi là ramboutan từ lúc ra hoa đến chín khoảng 100-120 ngày, mùa cho trái từ tháng 5 đến tháng 8 dl. Khi chín các chất hòa tan trong cơm (cùi) có khoảng 17-21%, acid citric khoảng 0,55%, ít chua, khi chín lượng đường khá nhiều, năng suất mỗi cây khoảng 60-70 kg/vụ.

Chôm chôm muốn tồn trữ trong thời gian 10 ngày cần để trong nhiệt độ 10⁰ c - 15⁰c, với ẩm độ 85-95%, nếu để lâu trong điều kiện bên ngòai, màu trái chôm chôm sẽ bị đen do mất nước, bỡi tác động của enzyme hóa nâu polyphenolocidase.

Trái chôm chôm chủ yếu sản xuất là dùng để tiêu thụ ăn tươi trong nước và xuất khẩu, nhưng thời gian qua có khi gặp trở ngại, giá rẽ, dội chợ không thể tồn trữ, để lâu được, bà con nông dân nghĩ đến việc chế biến trái chôm chôm để tiêu thụ bằng cách dùng trái chôm chôm để nấu nước màu, làm mứt.

Nước màu chôm chôm

Theo ông Lê Văn Thạnh, ấp Tiên Phú, xã Tiên Long: vào khoảng năm 2000 có lúc giá bán chôm chôm tại vườn 300 – 500 đồng/kg, người ta đã nghĩ ra cách nấu nước màu chôm chôm. Nhưng về sau do giá chôm chôm tăng trở lại, tiêu thụ ngày càng nhiều, điều kiện có xe giữ lạnh nên đi được nơi xa. Đỉnh cao của nó có lúc bán tại vườn ngoài 30.000 đồng/kg nên không ai nấu nước màu nữa. Thế nhưng đến giữa năm 2011 đột nhiên giá chôm chôm bán tại vườn quá thấp, chỉ còn 1.500 – 3.000 đồng/kg, bán 1 ký chôm chôm có khi không bù được tiền công hái trái, người ta quay lại việc nấu nước màu chôm chôm.

Thường có ba cách nấu nước màu như sau:

Cách thứ nhất: Khoảng 12-15 kg trái chôm chôm lột vỏ, bỏ hột thật kỹ, lấy cơm để vào rỗ, bên dưới có cái thao hứng mật, sau một đêm lấy 1-2 lít mật, còn lại xác đem nấu xăm xắp với nước; nấu xong vớt xác ra lấy nước hòa cùng với mật đã có cho vào nồi nấu sắc lại, sau 2-3 tiếng đồng hồ trở thành nước màu đậm đặc, giống hệt nước màu dừa rất ngon.

Nước màu nấu từ trái chôm chôm.

Cách thứ hai: Khoảng 12-15 kg trái chôm chôm lột vỏ, không bỏ hột để nguyên cơm và hột cho vào nồi, đổ nước xăm xắp, nấu sắc sau 2-3 tiếng đồng hồ còn lại khoảng 3-4 lít, lấy nước ra, sau đó lấy xác đem nấu lần nhì rồi bỏ xác lấy nước còn lại đem hòa phần nước đã nấu, sắc lại lần cuối còn lại khoảng 1 lít nước màu đậm đặc giống hệt như nước màu dừa. Cách nầy nước màu có vị hơi chát vì khi nấu có hột trong đó.

Cách thứ ba: Khoảng 12-15 kg trái chôm chôm lột vỏ, bỏ hột kỹ, lấy phần cơm đem nấu ngay, sau 2-3 giờ lấy khoảng 2-3 lít nước đậm đặc, vớt xác ra, tiếp tục nấu nước sắc lại thành nước màu.

Kẹo chôm chôm

Sau khi nấu nước màu cách thứ ba, xác còn lại, cân 3 kg xác chôm chôm hòa 1 kg đường cát trắng, nước cốt dừa 2 trái, 1 trái cơm dừa cứng cạy xắt mỏng, 0.5 kg mạch nha, đậu phộng rang và mè 0.5 kg; xào khoảng 1 tiếng đồng hồ có sản phẩm mứt chôm chôm ngọt, ngon, thơm giống như mứt chuối.

Kẹo chôm chôm.

Trung bình cứ 12 kg chôm chôm sẽ cho ra 1 lít nước màu, 3-4 kg kẹo. Thông thường thì người nấu nước màu chôm chôm lựa những trái bị dạt không bán được, như trái bị ít vết bầm, râu bị đen nhưng cơm vẫn còn ngon ngọt, ăn được, thường trong khi thu hoạch có khoảng 3-5%. Đây là sự tận dụng phế phẩm, công lao động nhàn rỗi trong gia đình để đem lại hiệu quả kinh tế.

Một lít nước màu chôm chôm đậm đặc, màu sắc đẹp, hương vị đậm đà, giống hệt như nước màu dừa giá bán 80.000 - 100.000 đồng/lít, trong khi đó nước màu dừa có giá 150.000 - 200.000 đồng/lít, lại khó mua. Do nước màu chôm chôm có lượng đường saccaro nhiều nên khi kho nấu cũng không cần nêm nếm thêm đường. Đây là đặc sản ở Bến Tre sau nước màu dừa nổi tiếng.

Ngoài ra, theo Thạc sĩ- Bác sĩ Hoàng Khánh Toàn - trưởng khoa đông y, bệnh viện Trung ương quân đội 108: Chôm chôm ngòai việc ăn tươi, vỏ dùng để chữa bệnh tiêu chảy, kiết lỵ, rơ miệng trẻ em khi bị tưa lưỡi, rễ chôm chôm sắc lại để uống hạ nhiệt, chôm chôm có tác dụng hỗ trợ trị tiểu đường, hạ lipid trong máu, sơ vữa động mạch…

ĐỖ VĂN CÔNG