Đến nay, vấn đề nhà tiêu hợp vệ sinh ở nước ta, Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tại tỉnh Bến Tre nói riêng vẫn còn rất nan giải, trước hết là do ý thức vệ sinh của người dân chưa cao, thu nhập kinh tế còn thấp nên chưa đủ điều kiện để xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh.

Yêu cầu chung của nhà tiêu hợp vệ sinh là:

- Không làm ô nhiễm môi trường và nguồn nước.

- Không tạo nơi cho ruồi, muỗi và các côn trùng khác sinh nở.

- Không có mùi hôi thối, khó chịu.

Có các loại nhà tiêu hợp vệ sinh phổ biến là nhà tiêu tự hoại, nhà tiêu thấm dội nước, nhà tiêu sinh thái và nhà tiêu đào có ống thông hơi,...

Dưới đây chúng tôi giới thiệu một số loại hình nhà tiêu hợp vệ sinh có thể thực hiện ở  tỉnh Bến Tre:

1.  Nhà tiêu tự hoại (có thể thực hiện hầu hết ở mọi nơi vùng nông thôn).

Thông thường thể tích của bể tự hoại (phốt) cho một gia đình có 5 đến 7 người khoảng 2m³, được chia làm 2 - 3 ngăn (có thể xây gạch, đỗ ống buy tròn bằng bê tông,...), trong đó 1 ngăn chứa, 1 ngăn lắng. Phần nổi trên mặt đất cao 40cm và hơi nghiêng về phía sau.

Mô hình nhà tiêu tự hoại vùng nông thôn

Ngăn chứa có 1 ống thông hơi đường kính sử dụng từ 27mm hoặc 34mm, phía trên ống nên gắn cút chữ T, cao hơn mái nhà khoảng 30 - 40cm.

Hai đầu ngăn chứa có 2 hố ga (nắp kiểm tra) dành để lấy phân nhưng luôn được trát kín.

Giữa ngăn chứa và ngăn lắng thông với nhau bằng cút chữ L đặt ngược, đường kính 90mm hoặc 114mm.

• Cách bảo quản và sử dụng:

Khi mới xây xong phải đổ đầy nước vào bể tự hoại mới được sử dụng. Sử dụng giấy mềm tự tiêu, nếu sử dụng các loại giấy khác thì phải có sọt đựng và thường xuyên được đốt bỏ. Sau khi đi tiêu xong phải dội nước đủ để phân trôi hết. Tuyệt đối không đổ nước có xà phòng, chất tẩy rửa vào bể tự hoại.

• Ưu điểm:

-     Sạch sẽ hợp vệ sinh.

-     Không có ruồi, nhặng.

-     Sử dụng thuận tiện.

• Nhược điểm:

-     Chỉ sử dụng được ở nơi có nhiều nước.

-     Dễ bị nghẹt do thiếu ý thức về việc hay vứt giấy vệ sinh loại không tự tiêu huỹ vào bàn cầu.

-     Giá thành cao hơn so với các loại nhà tiêu khác.

2. Nhà tiêu thấm dội nước (có thể thực hiện ở vùng đất giồng cát)

Mô hình nhà tiêu thấm dội nước vùng nông thôn

Nhà tiêu thấm dội nước phải đặt ở vị trí cách nguồn nước (như giếng, kênh, rạch, mương,...) ít nhất 10m, có thể xây 1 hoặc 2 bể chứa phân tuỳ từng gia đình, mỗi bể có thể tích khoảng 1 m³. Đào hố sâu 1,2m, chiều rộng và chiều dài khi xây thành còn để cách vách đất từ 5-10cm để chèn một lớp cát xung quanh làm tăng khả năng lọc cho bể. Đáy bể chứa không xây. Các thành bể xây bỏ trống nhiều lỗ thấm, nếu là 2 bể thì vách ngăn giữa hai bể không để lỗ thấm mà để một rãnh hở bằng 1/2 viên gạch sát ngay dưới tấm đan nắp bể. Thành bể xây cao hơn mặt đất khoảng 20 cm để ngăn nước mưa tràn vào bể.

Bệ xí và nhà che mưa nắng có thể đặt trực tiếp trên hố chứa phân hoặc đặt trên nền đất.

Bệ xí có ống xi phông để tạo nút nước và ống dẫn phân đổ vào bể.

Hố phân có 1 ống thông hơi đường kính sử dụng từ 27mm hoặc 34mm, phía trên ống nên gắn cút chữ T, cao hơn mái nhà khoảng 30-40cm.

• Bảo quản và sử dụng:

Sau mỗi lần đi tiêu phải dội nước cho phân trôi hết xuống hố thấm và để tạo nút nước chống mùi hôi thối. Không bỏ giấy chùi, que, vật cứng xuống lỗ xí mà phải có sọt đựng giấy chùi thải và thường xuyên đốt bỏ. Nếu tắc phải dùng nước dội mạnh để thông, không được dùng que cứng để thông dễ làm vỡ xi phông. Khi bể đầy phải cậy nắp, đổ vôi cục vào bể chứa phân (khoảng 1/10 lượng phân có trong bể), sau 6 giờ có thể lấy phân ra, đậy nắp trát kín và tiếp tục sử dụng. Nếu có 2 bể thì khi đầy bể 1, bịt kín ống dẫn phân vào bể 1, sử dụng bể 2, khi bể hai đầy, lấy mùn phân ở bể 1 ra (phân đã khô và sạch) và sử dụng lại bể 1.

• Ưu điểm:

-     Ít có mùi hôi thối, do đó không hấp dẫn ruồi nhặng.

-     Tốn ít nước dội, và có thể dùng nước tắm giặt để dội.

-     Kỹ thuật đơn giản, nhưng cũng phải do thợ xây dựng.

-     Dễ sử dụng và bảo quản.

• Nhược điểm:

-     Có thể gây ô nhiễm nguồn nước ngầm nông.

-     Dễ bị nghẹt do thiếu ý thức về việc hay vứt giấy vệ sinh loại không tự tiêu huỹ vào bàn cầu.

-     Chỉ sử dụng được ở nơi đất có khả năng thấm nước tốt.

3. Nhà tiêu đào có ống thông hơi (có thể thực hiện ở vùng đất giồng cát; vùng đất thịt có gò cao).

-     Hố chứa đào sâu 1,5-2m, đường kính hố từ 0,8-1,2m.

-     Miệng hố xây cao hơn mặt đất 30-40cm để tránh nước mưa tràn vào.

-     Mặt bệ bằng bê tông cốt sắt dày 5cm hoặc ván gỗ, có tạo rảnh thoát nước tiểu riêng (chôn lấp hoặc đổ đúng nơi quy định).

-     Máng dẫn nước tiểu ra ngoài có độ dốc vừa phải.

-     Lỗ tiêu có đường kính 16cm, có nắp đậy kín với tay cầm an toàn, thuận tiện.

-     Có xô (sọt) đựng tro hoặc đất bột.

Có ống thông hơi đường kính 60-90mm, đặt cao hơn mái nhà 40cm, đầu trên có cút chữ T và lưới chắn ruồi.

Mô hình nhà tiêu đào có ống thông hơi vùng nông thôn

• Bảo quản và sử dụng:

Đi tiêu xong phải bỏ giấy chùi vào hố chứa, đổ tro và đậy nắp lại. Quét dọn sạch sẽ mỗi ngày. Không đổ nước vào hố chứa. Khi đầy lấp kín và đào chỗ khác. Mặt bệ có thể đổi sang chỗ nhà tiêu mới (mặt bệ tốt nhất làm tấm đan bằng bê tông).

• Ưu điểm:

-     Không cần nước dội.

-     Rẽ, dễ sử dụng và bảo quản (địa hình và mức sống của người dân hiện nay trong tỉnh phù hợp với loại hình này).

• Nhược điểm:

-     Không sử dụng được nơi đất chật người đông, vùng ngập nước.

-     Vẫn còn mùi khó chịu.

-     Khi hố tiêu đầy phải đổi đi chỗ khác hoặc lấy phân ra.

-     Có thể làm ô nhiễm nguồn nước.

4.  Cầu tiêu trên ao cá (loại hình này không khuyến khích)

Có thể nói, đây là loại hình hố xí được đánh giá thấp về mặt vệ sinh và mỹ quan; nhưng lại khá phổ biến ở tỉnh ta; và hiện tại một số người dân nông thôn vẫn còn tập quán, thói quen này, nên trong một vài năm tới loại hình này vẫn còn được nhân dân duy trì, chưa thể loại bỏ ngay được. Vì vậy chúng ta cần đề xuất phương pháp để giảm thiểu nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cho loại hình này.

Mô hình nhà tiêu đào có ống thông hơi vùng nông thôn

Để giảm nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước từ cầu tiêu trên ao cá, dọc theo chiều dài (hoặc chiều rộng) của ao nơi đoạn tiếp giáp với nguồn nước đào một đoạn rãnh dài và đổ cát vào rãnh (loại cát xây dựng) thành một dãi cát (hoặc túi cát), đoạn này càng dài và rộng càng tốt, nên từ 2-3m. Phía trên phần cát, ta lấp đất sét, đất thịt và được trồng lao sậy, cỏ.

Nối 2 đoạn ống xả từ ao ra sông, ống tiếp giáp với ao đặt ở đáy dãi cát, đoạn ống từ dãi cát ra sông đặt ở đầu trên dãi cát. Đây là kiểu lọc nước bẩn qua đất cưỡng bức khi mực nước trong ao cao hơn mực nước sông. Ống lấy nước sông vào ao thì đặt cao hơn dải cát và đoạn ống phía ao bố trí van 1 chiều nhằm chỉ cho nước từ sông vào ao.

Tùy vào điều kiện kinh tế của mỗi hộ gia đình, điều kiện tự nhiên, nguồn nước của từng vùng mà chọn loại nhà tiêu phù hợp.

Để hưởng ứng Tuần lễ Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường năm 2010, chúng tôi rất mong quý bà con sớm lựa chọn cho gia đình mình một loại nhà tiêu hợp vệ sinh phù hợp nhằm góp phần bảo vệ môi trường sống và sức khoẻ của chính chúng ta và con em chúng ta./.

KS. Phạm Trung Tính - TT Nước sạch và VSMTNT