Tình hình mất ổn định của các Hợp tác xã quản lý khai thác nghêu của Bến Tre

Sau cuộc họp báo của Uỷ ban nhân dân huyện Ba Tri về tình hình khiếu kiện và tổ chức đi biểu tình của một số bà con xã viên các Hợp tác xã Thuỷ sản (HTX TS) Bão Thạnh, An Thuỷ và Tân Thuỷ trong suốt nhiều tháng qua từ cấp xã, huyện tỉnh và cả TW, họ đã xô xát với công an, họ đã đưa ra thật nhiều yêu sách như: đòi lật đổ Ban Chủ nhiệm HTX với lý do đã chiếm dụng tài chính của HTX, phân phối lợi nhuận không công bằng, không đảm bảo nguyên tắc công khai dân chủ, tiêu cực trong đấu thầu và ký kết các hợp đồng mua bán nghêu do HTX quản lý; họ đòi giải thể HTX trả đất cho dân tự sản xuất, đòi ăn chia tất cả nguồn thu hiện có… họ viết đơn kèm theo các biên bản, chứng từ như hồ sơ cáo trạng của các luật gia, rõ ràng họ đã có vấn đề bức xúc và đã được tư vấn nhưng chưa rõ là tư vấn nhằm động cơ gì ?! Nếu tư vấn để giúp cho cộng đồng làm sáng tỏ vấn đề thì là động cơ tốt, nếu dựa vào những sơ hở đó để kích xúi cộng đồng gây rối để trục lợi cá nhân thì là động cơ xấu, cộng đồng cần sớm phát hiện để không tự chui vào bẫy của kẻ xấu.

Qua chất vấn của các nhà báo và ý kiến phát biểu của đại diện các xã viên, các ban ngành tỉnh, huyện đã cùng Uỷ ban nhân dân huyện Ba Tri phân tích, trả lời trước cơ quan báo chí và trước dân rất nhiều vấn đề: từ tiêu chí thứ ba của MSC về yêu cầu một hệ thống tổ chức quản lý sản xuất có hiệu quả, cho đến các điều luật của các bộ luật (luật đất đai,  luật thủy sản, luật tài nguyên và khoáng sản, luật môi trường, luật đa dạng sinh hoc, luật lao động, luật ngân sách, luật HTX) …đã qui định. Như thế HTX được quyền hoat động theo cơ chế tự chủ nhưng phải bằng qui chế, điều lệ và trong khuôn khổ pháp luật, không phải dân chủ vô điều kiện. Điều gì dân chưa hiểu thì các ngành chức năng sẽ có trách nhiệm cụ thể hoá hướng dẫn, tuyên truyền giải thích, giúp cho dân hiểu, khi đã hiểu rồi thì phải vận dụng thi hành cho nghiêm túc.

Theo tôi thiết nghĩ, trước mắt, tập thể xã viên không được manh động nữa mà phải cùng nhau rà soát, kiểm tra lại.

-   Nếu Ban Chủ nhiệm HTX có sai sót do khách quan (bởi sau khi có thương hiệu MSC, giá cả nghêu tăng đột biến, doanh số lớn bất ngờ, trong khi năng lực quản lý của đa số các Ban Chủ nhiệm, đội ngũ kế toán HTX còn nhiều yếu kém, vượt quá khả năng quản lý nên đã dẫn đến nhiều sai sót) thì phải thành khẩn trình bày và nhận thiếu sót, khuyết điểm trước dân.

-   Nếu Ban Chủ nhiệm HTX có sai sót do chủ quan (cố ý vi phạm nội qui, điều lệ, qui chế quản lý của HTX) thì phải chịu hình thức kỷ luật trước tập thể Ban Chủ nhiệm, Hội đồng quản trị, cơ quan lãnh đạo hoặc nặng hơn phải chịu hình phạt của cơ quan pháp luật.

-   Về phía xã viên vừa qua trong nội dung khiếu kiện bao gồm cả những vấn đề đã được luật pháp qui định rõ ràng, nhưng do chưa hiểu biết thì ngành chức năng sẽ phải giúp đỡ hướng dẫn, tuyên truyền, giải thích cho dân hiểu để nhận thấy thiếu sót chủ quan trước cơ quan nhà nước và rút lại ý kiến khiếu kiện tìm phương cách giải quyết những vấn đề thuộc vệ nội bộ HTX, nếu đã hiểu rồi mà vẫn cố tình manh động thì cũng phải chịu hình thức xử lý pháp luật. Không ai được phép muốn làm gì thì làm, kể cả người khiếu kiện và người xử lý khiếu kiện đều phải căn cứ vào pháp luật. Muốn khiếu kiện phải tìm hiểu xem có đúng luật định không, muốn xử lý đối tượng cũng phải cho biết họ tội gì theo qui định nào của pháp luật .

Qua những nội dung mà xã viên khiếu kiện cho thấy HTX còn thiếu quá nhiều những qui chế cụ thể để làm cơ sở tự quản lý, không phải vấn đề nào cũng buộc Chủ tịch huyện phải đứng ra giải quyết, mà xã viên phải căn cứ vào qui chế để tự giải quyết những vấn đề thuộc trách nhiệm quyền hạn của mình. Nếu xét thấy không đủ khả năng để xây dựng qui chế thì rà soát và mạnh dạn đề xuất các vấn đề cần phải đặt ra qui chế để quản lý của HTX, để các Sở ngành và Liên minh các HTX tỉnh sẽ hỗ trợ xây dựng qui chế, xã viên sẽ căn cứ vào đó mà tự kiểm tra quản lý nội bộ HTX , không kéo nhau đi khiếu kiện gây mất trật tự xã hội, ảnh hưởng đến công ăn việc làm và còn tạo điều kiện cho kẻ xấu lợi dụng kích xúi.

Qua phân tích các vấn đề trên cho thấy Liên minh các HTX tỉnh có thiếu sót và ông Chủ nhiệm Liên minh các HTX tỉnh cũng đã tự nhận là chưa làm hết trách nhiệm giúp các HTX hoàn thiện các qui chế hoat động. UBND xã và huyện thì nhận là không thường xuyên kiểm tra phát hiện kịp thời đã để phát sinh những vấn đề tiêu cực trong quản lý tài chính, phân phối lợi nhuận, kiểm soát thu hoạch, các Sở ngành cũng có thíêu sót là chưa cụ thể hoá và hướng dẫn cho bà con xã viên các vấn đề pháp luật chung quanh việc giao quyền và phân cấp quản lý ráo rẽ, cụ thể đối với bà con xã viên của các HTX TS trong tỉnh…

Kết thúc meeting chỉ sau hơn 2 giờ nhưng cũng đã làm rõ được nhiều vấn đề để mọi người cùng thổn thức sau những dày vò, xô xát lẫn nhau trrong thời gian qua.

Giải pháp ổn định và phát triển các Hợp tác xã thuỷ sản:

Các xã viên khai thác nghêu xuất khẩu. Ảnh: Tác giả

Thay mặt Hội Nghề cá tỉnh Bến Tre tôi xin mạnh dạn đề xuất:

1. Các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành cần giúp dân làm rõ khung pháp lý dành cho loại hình HTX quản lý khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên của tỉnh: về tài nguyên đất, tài nguyên nước, tài nguyên sinh vật biển…và tổ chức tuyên truyền giáo dục để có cơ sở cho cộng đồng xây dựng hương ước, điều lệ hoạt động phù hợp với khung pháp lý; hướng dẫn cho cộng đồng tổ chức thực hiện nghiêm túc các qui định và các chánh sách của nhà nước.
2. Liên minh các HTX tỉnh cần giúp dân hoàn thiện bộ qui chế quản lý nội bộ để cộng đồng có thể tự kiểm tra, giám sát,  đánh giá xử lý kịp thời những sai phạm trong nội bộ, không để diễn ra những vấn đề bức xúc khiến người dân phải kéo đi biểu tình đến cơ quan nhà nước các cấp.
3. Xác định vấn đề nào thuộc thẩm quyền của cộng đồng thì phân cấp cho cộng đồng phải tự giải quyết theo qui chế đã được cộng đồng góp ý kiến xây dựng và thống nhất biểu quyết , được ban hành trong phạm vi nội bộ.Vấn đề nào thuộc thẩm quyền của nhà nước, nhà nước cần làm rõ phạm vi và căn cứ vào hướng dẫn cụ thể của cơ quan chuyên ngành để căn cứ vào đó cộng đồng giám sát, nhắc nhở, phản ánh kịp thời những sai phạm của các bên có liên quan.
4. Nếu Ban quản lý cộng đồng hoặc cơ quan nhà nước các cấp đã hiểu rõ rồi mà cố tình làm sai, cộng đồng có giám sát nhắc nhở hoặc đối với những vấn đề có tính chất nghiêm trọng thì cộng đồng có quyền khiếu kiện đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để hỗ trợ cho cộng đồng điều tra xử lý kịp thời .
5. Nếu thành viên các cộng đồng đã hiểu rõ rồi nhưng vẫn cố tình làm sai hoặc cố tình khiếu kiện gây rối, không đúng qui định, trình tự pháp luật thì phải được cơ quan nhà nước nghiêm khắc nhắc nhỡ, thậm chí xử lý theo qui định pháp luật.
6. Uỷ ban nhân dân tỉnh cần có quyết định phân cấp rõ ràng cho các cơ quan nhà nước chuyên ngành và chánh quyền địa phương có trách nhiệm giúp cho cộng đồng thường xuyên kiểm tra việc thực hiện thể chế, chính sách quản lý tài chính, tài sản, tài nguyên, phân phối lợi nhuận, phân phối lao động, thực hiện các chính sách hỗ trợ cộng đồng đảm bảo nguyên tắc công khai dân chủ, hài hoà lợi ích và đúng pháp luật.
7. Các tổ chức kinh tế, khoa học, xã hội ( IFAD, FSPS II, Oxfam…) đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ đào tạo nâng cao nhận thức của cộng đồng về hệ thống pháp lý, về phát huy vai trò cộng đồng tham gia lập kế hoạch và xây dựng hệ thống thể chế chính sách hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò tự quản lý của cộng đồng, để sẳn sàng tham gia xây dựng thành công các mô hình Đồng quản lý.

Xây dựng mô hình Đồng quản lý chính là xây dựng nền tảng vững chắc cho quá trình quản lý phát triển bền vững nguồn tài nguyên, nguồn lợi, môi trường; quản lý an toàn vệ sinh và chất lượng sản phẩm, xây dựng quản lý và quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường nhằm tăng khối lượng và giá trị tiêu thụ sản phẩm, tăng thu nhập cho bà con xã viên, tăng thu ngân sách địa phương, hỗ trợ nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng, là điều kiện để xây dựng bộ mặt văn hoá xã hội, tạo thế ổn định kinh tế, chính trị,  thu hút đầu tư, thu hút khách du lịch tham quan nghiên cứu khoa học và là đòn bẩy để thúc đẩy phát triển kinh tế văn hoá xã hội của địa phương ngày càng giàu đẹp, cuộc sống của bà con xã viên ngày càng ấm no hạnh phúc./.

Trần Thi Thu Nga - Chủ tịch Hội Nghề cá tỉnh Bến Tre