Trong những năm gần đây, với sự quan tâm sâu sắc của các cấp lãnh đạo tỉnh Bến Tre, sản xuất ca cao trong tỉnh đã có những tiến bộ vượt bậc. Ca cao đã góp phần tích cực làm thay đổi diện mạo nông thôn. Các tổng kết, đánh giá gần đây nhất, cho thấy việc trồng ca cao xen trong vườn dừa đã mang lại những hiệu quả rất rõ ràng: Sự phù hợp tốt về mặt sinh thái; năng suất và chất lượng có khả năng đạt ở mức cao; lợi tức thu được tương đương cây có múi nhưng chi phí đầu tư thấp hơn; tạo được thêm công ăn việc làm ở địa phương… Bến Tre là địa phương sẽ chịu nhiều ảnh hưởng của sự biến đổi khí hậu. Thực tế qua các năm vừa qua cho thấy, hệ thống canh tác trồng xen dừa- ca cao tỏ ra thích ứng tốt hơn một số cây trồng khác. Vì vậy cũng cần xem đây là một nhân tố quan trọng trong tầm nhìn về sản xuất tương lai.

Thế nhưng, cũng như các hoạt động sản xuất nông nghiệp khác. Việc trồng ca cao ở Bến Tre hiện nay còn bộc lộ những hạn chế đáng quan tâm và cần phải điều chỉnh:

Ca cao xen vườn dừa. Ảnh: Tác giả

1- Năng suất ca cao:

Năng suất ca cao ở nhiều hộ còn ở mức thấp. Các giống ca cao hiện nay có tiềm năng năng suất khá cao. Sau 5 năm trồng việc đạt 50 trái / cây / năm không phải điều quá khó khăn và thực tế tại một hộ nông dân đạt được 70-100 trái/ cây/ năm. Tuy nhiên, trên thực tế sản xuất rất nhiều nông hộ chỉ đạt được phân nữa con số nầy. Những yếu tố làm giảm năng suất do:

- Đầu tư phân bón, tỉa cành, tạo tán không đúng kỹ thuật.

- Trồng quá dày, qua theo dõi thực tế cho thấy đa số vườn dừa có mật độ từ 200-220 cây/ ha, lại không có hàng lối rõ ràng. Với mật độ nầy chỉ có khả năng bố trí trồng xen khoảng 400 cây ca cao/ ha. Mật độ hợp lý của vườn dừa để trồng xen cacao chỉ khoảng 160 cây/ ha (khoảng cách dừa 8m x 8m), với mật độ nầy có thể bố trí 500 cây ca cao/ ha.

Xin lưu ý cây ca cao có tiềm năng năng suất rất cao nếu được canh tác đúng kỹ thuật. Việc cố ý gia tăng mật độ cao bất hợp lý chỉ làm giảm năng suất và tăng sâu bệnh. Điều đáng tiếc là những yếu tố hạn chế nầy bị rơi vào cả những nông dân đã từng được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật của các cơ quan chuyên môn, nhưng bản thân họ, do nhiều lý do chủ quan chưa chuyển biến trong hành động.

Trồng Cacao đạt năng xuất cao. Ảnh: Tác giả

2- Chất lượng hạt ca cao:

Thiên nhiên của Bến Tre đã tạo hương vị, phẩm chất tốt cho hạt ca cao. Để ca cao Bến Tre đạt danh tiếng, thương hiệu tốt cần có sự quan tâm cao của con người. Điểm cần chú ý hiện nay của chất lượng ca cao là độ chua và tạp chất. Ngoài ra, đây đó đã  bắt đầu xuất hiện tình trạng tranh mua, tranh bán mà mặt trái của nó là “chiếc bẩy chất lượng thấp” tương tự các mặt hàng nông sản khác.

3- Thương hiệu, tiêu chuẩn

Bến Tre hiện đã có trên 5000 ha cacao, dự kiến đến năm 2011 đạt khoảng 10.000 ha, và con số này sẽ tiếp tục tăng lên trong thời gian tiếp theo. Sẽ hết sức thiệt thòi và khó khăn về mặt thương mại nếu như không xây dựng được thương hiệu, đẳng cấp quốc tế vì ca cao là mặt hàng có giá trị xuất khẩu cao. Xây dựng tiêu chuẩn quốc tế tuy là việc làm khó khăn, nhưng hết sức cần thiết và càng làm sớm càng có lợi.

Để giải quyết những trở ngại trên, xin được đề xuất một số giải pháp sau:

- Đẩy mạnh các hoạt động khuyến nông trên các địa phương trồng ca cao, trong đó cần xây dựng các mô hình điểm về thâm canh để nông dân có điều kiện đến tham quan học hỏi, chia xẻ kinh nghiệm.

- Xây dựng các chương trình đào tạo, ứng dụng về bảo quản, chế biến nhằm không ngừng nâng cao chất lượng hạt ca cao.

-  Xây dựng tiêu chuẩn toàn cầu cho sản xuất và kinh doanh ca cao. Trong đó, UTZ CERTIFIED là một chương trình chứng nhận toàn cầu cần được sớm nghiên cứu ứng dụng vào điều kiện sản xuất ở Bến Tre./.

Ks. Huỳnh Quang Đức-Trung tâm Khuyến nông-Khuyến ngư Bến Tre